Здраво Дарко и добредојде во ЕдуМуабети. Ти си ми првиот гостин за којшто искрено се двоумев дали прво да те викнам во Еду или во МаркетингМуабети (за тие што не знаат зошто Дарко е добар кандидат за двоен муабетџиа, еве го неговиот профил). Сепак, ајде да се концентрираме на образованието во овој муабет, па подоцна се гледаме и на соседниот терен.  Во последниве 10 месеци си (меѓу другото) асистент на New York University во Скопје. Како се чувствуваш како активен дел од образовниот систем во Македонија?

Па активен дел од системов сум најголем дел од мојот живот, само што сега за прв пат сум од другата страна :). Интересно е, и навистина е предизвик. Да се биде во ситуација да се пренесува знаење и искуство е убава работа. Да се создаде атмосфера кога сето тоа оди глатко и со задоволсто од двете страни - предавачот и студентите - е тоа е уште подобро.

Кога би имал тотална слобода и одврзани раце, кој проблем во македонското образование (на било кое ниво) би го решил? Како?

Уф, премалку знам за целокупниот стадиум во кој се наоѓа македонскиот образовен систем. Јас ја имам таа среќа да работам во приватна установа која се грижи да ги спроведува своите активности по најновите стандарди и според современи програми. Но сепак, кога би имал некое магично стапче кое делува на сите, веројатно би започнал со внесување повеќе млади кадри во образованието. Би ги свел на минимум оние кои работат по исти програми и со исти учебници со кои ја направиле првата програма кога се вработиле. Како? Тешко и со многу осуди, тоа е сигурно :)

Со Игор Мишевски зборувавме околу светските тенденции за ослободување на наставните материјали и феномените од типот на AcademicEarth и YouTubeEdu. Игор смета дека македонските академски институции нема во скоро време да го отворат слободниот пристап кон наставните содржини, барем додека не се во директна конкуренција со Европските Универзитети (по отворањето на границите). Што мислиш ти на оваа тема? Со сложуваш ли со ова или не е се' така затворено, тајно и љубоморно чувано во Македонија?

Не е се' така црно, надежи има. Треба само да се работи на микро ниво. Многумина навистина не знаат дека е едноставно и корисно да се објавуваат тие материјали. Едноставно, како систем, навикнати сме да функционираме нетранспарентно. Многумина се срамат од своите дела, т.е. не во буквална смисла се срамат колку што сметаат дека тие се комплетно непотребни за пошироката јавност. Напротив, секое мое искуство во последниве неколку години, од кога започнав да предавам (зборувам) јавно, покажува дека дополнителни информации и преповторување секогаш е потрбно.

Работите се менуваат, се појавуваат млади едукатори на кои им претставува задоволство да прикажат што тие со своите ученици работеле и постигнале. Се надевам дека ќе има се' повеќе такви примери, и дека следниот саем на образование наместо со естрадни уметници ќе биде пополнет токму со студентски проекти од различни области.

Ајде да зборуваме малку за Glocal. Оваа конференција ќе се оддржи по трет пат во Октомври 2009. Темата оваа година е (на моја лична голема радост) Inside Social Media иако и во претходните години темите беа од сличен карактер (Блогови и Медиуми во Транзиција). Ти имаш голема улога во организацијата на овој интересен настан и ме интересира твоето мислење околу нешто. Разгледувајќи ги материјалите од ланскиот Glocal не можам а да не забележам дека ваква конференција со прилично актуелни теми успешно привлекува професори и академски кадар од образовните институции во регионот. Иако македонската бизнис заедница полека ја прифаќа неопходноста за фаќање чекор со технологијата и новите медиуми, локалната академската заедница ми се чини дека каска. Навистина ли е тоа така или пак имам грешна претстава?

Зависи како гледаме на работите. Во некои моменти мене ми се чини дека ситуацијата е обратна, дека бизнис заедницата е таа што е поназад. По некое непишано правило, бизнис заедницата е таа која прва ги прифаќа новите работи, а подоцна тие нови работи влегуваат во академскиот свет. Локално, бизнис заедницата на некое стратешко ниво скоро и да нема ништо прифатено. Секако, има позитивни примери кои допрва ќе надвладеат, но сепак темите за кои дискутиравме минатата година на конференцијата не беа екстра нови, збрувавме за работи кои започнаа да се развиваат од 2003 со зенит во 2005-2007 година. Оваа година имаме тема која комплетно се надврзува на претходната, но оваа година имаме и локална експазија на друштвените медиуми (social media) и во бизнис и во академскиот сектор, па очекуваме поинтензина дебата.

Друг проблем, ако така може да се нарече, е токму она што го спомнав во претходното прашање. Постојат семинарски и дипломски и магистерски на млади студенти кои ги третираат овие теми, но не го гледаат светлото на денот за пошироката јавност.

Во малку различен правец: има ли образовни институции (во Македонија или странство) коишто мислиш дека одлично ги користат сите нови капацитети што ги нуди технологијата? Јас сум, на пример, голем фан на блоговите на Ithaca College. Имаш ли некој пример што те има пријатно изненадено?

Сите нови апликации???? Нема :), а и не треба па и не може да има. Денес има толку многу апликации, сервиси и алатки што навистина човек може да си замисли што му е потребно за одреден проект и да појде на интернет и да си ја најде најсоодветната алатка за своите потреби.

Има примери, и локално и глобално, се разбира. Пре неколку години во, условно речено, раните денови на развој на локалната блогосфера, имаше неколку професори од средни училишта кои ги користеа блоговите како алатка во нивната настава. Не знам сега дали се тие уште активни, но во тоа време имаа прилично солидна имплементација на блоговите во нивната програма. Барем така изгледаше од моја перспектива. Студентите по новинарство на повеќе факултети исто така користеа блогови и wiki страници. Она што се појавува како случај кој се повторува е фактот дека учениците ги гледаат овие работи како дел од домашната работа за на училиште или факултет и во моментот кога ќе ја добијат оценката најголем дел од нив ги прекинуваат активностите на оваа тема, без разлика на тоа што успеале за кратко време да создаадат релативно успешен медиум. Во поново време, локално се воодушеввам на работата на една професорка од Гостивар, Аница Петковска (http://nasiotklas.blogspot.com/) која навистина доста експериментира и вклучува нови медиуми и нови алатки во својата работа. (Забелешка на Елена: Аница е на листата на идни гости во ЕдуМуабети).

На глобално ниво, во последно време, а богами и не само во последно време, се воодушевувам на активностите на Howard Rheingold. Тој го создаде пакетот на апликации наменет за едукативни потреби наречен Social Media Classroom. Покрај тоа, преку своите предавања и лекции (кои скоро задолжително се појавуаат на неговиот влог) тој ги пренесува суштинските работи кои мора да се разберат при промената на начинот на едукација и при употребата на овие нови алатки во ова ново време.

Ајде да зборуваме малку за денешните студенти. Претпоставувам дека како асистент си во постојан контакт со оваа група на млади луѓе. Гледаш ли некои разлики помеѓу начинот на којшто студентите гледаат на високото образование сега во споредба со претходните (нашите) генерации?

Да почнам со негативниот став или со позитивниот? Ајде, бидејќи сум оптимист по природа, ќе зборувам само за позитивните примери.

Да. Има промени. Студентите се послободни да споделат мислење, дури, што сметам дека е крајно позитивно, и да се спротивстват на ставовите на предавачите. Ова секако не е некој доминантен дел од групата, туку се сведува на помала група, но често и таа е доволно мотивирачка за развој на целата работа. Секако долгогодишната, да не речам долгодецениска традиција, да се молчи и безрезервно слуша зборот на профсорот е присутна. Моето лично искуство при работата на Њујорк Универзитетот во Скопје вели дека е многу подобро кога се работи во мали групи каде нема голема можност за криење. Учеството е задолжително, едноставно и мојот пристап е комплетно адаптиран како една колаборативна активност, па оттаму доколку не се вклучат студентите активно, часот ќе биде крајно досаден.  

Дарко, ти благодарам што беше гостин во ЕдуМуабети и се гледаме наскоро и во МаркетингМуабети.

Благодарам за поканата, ми беше задоволство. И се разбира, со задоволство ќе дојдам и два линка полево во Маркетинг Муабети.

Здраво Елизабета и добродојде во ЕдуМуабети. Твојот LinkedIn профил сведочи за богатото искуство во многу сектори. Меѓу другото, последниве 6 години си Извршен Директор на Бизнис Едукативниот Центар. Какво е местото на овој (и сличните центри) во образовната сфера во Македонија?

Благодарам на поканата...Местото на овој и сличните центри е во делот на неформалното образование за возрасни и/или доживотно учење. Во 2003та година кога се отвори Бизнис Едукативен Центар, како приватен тренинг центар фокусиран на отворени програми од областа на менаџент, мислам дека беше прв, или јас барем немав информација за постоење на таков во тоа време. Денес веќе има поголем број на вакви центри, здружени се во асоцијации, групации и комори. Направивме нешто, но има уште многу работа за да си завземат позначајно место.

Колку се македонските менаџери спремни да инвестираат во своето знаење? Постојат ли некои препреки/предрасуди коишто ги кочат во ова посветување кон континуираното учење?

Ова прашање се поставува во континуитет откако се занимавам со оваа дејност, а направени се и многу истражувања, но не верувам дека некој го има прецизниот одговор. Како и да е, прашањето ги содржи трите клучни работи околу кои се занимаваме сите ние кои ги анализираме потребите на компаниите. Мој личен впечаток е дека сите сакаат обуки, сите ја гледаат и не ја спорат користа од обука, но околу одговорите на клучните прашања: инвестиција, препрека и предрасуда - ќе се занимаваме уште некое време.

Кој вид на менаџмент обуки се најпопуларни во Македонија? Има ли одредени сегменти во менаџментот на коишто македонските фирми најмногу се фокусираат?

Немам прецизни сознанија и не би можела да дадам конкретен одговор. Но од досегашното искуство знам дека оние компании/менаџери кои користат обуки, точно знаат што им треба, дали го добиваат тоа што го очекувале и прават одлична проценка за квалитетот на обуката.

Во постојан контакт си со македонски менаџери од различни профили. Моја (можеби научно неоснована) претпоставка е дека постои некаков јаз помеѓу она што многумина го нарекуваат 'постара класа менаџери' и помладиот кадар којшто поскоро излегол од академските средини. Дали е тоа навистина така? Постои ли разлика помеѓу овие две групи во поглед на подготвеноста за континуираната едукација?

Не би се сложила со оваа класификација. Точно е дека има различни модели на менаџери, но тоа не е врзано со возраста (за жал) туку со менталниот склоп на индивидуата. Ова го кажувам од аспект на тоа дека за очекување е дека помладиот кадар е поподготвен во поглед на континуираната едукација, но праксата не го покажува тоа. Дури ми се чини дека спремноста за постојана едукација е повеќе во корелација со степенот на соработка на компанијата во која работи менаџерот со развиените земји, од каде што потоа ги увезуваат и усвојуваат навиките како свои отколку со возраста.

Ми падна напамет една случка на обука, не директно врзана за ова прашање, каде што имаше учесник – госпоѓа со уште малку години до пензија. Отскокнуваше од средината визуелно и со нејзиното аристократско, помалку надмено држење. Делуваше како да не се чувствува пријатно во групата. Нам како тренери, веднаш ни падна во очи и се прашувавме дали ке ја издржи 4 дневната доста напорна обука. Подоцна таа се' позаинтересирано слушаше, активно и ревносно ги извршуваше вежбите, за да на крајот на обуката пред да си одиме ни пријде, и со насолзени очи ни кажа дека многу и е жал што порано немала можност да следи таква обука, бидејќи пронашла одговори потребни, не само за нејзината професија, туку и за многу животни прашања – што е сосема точно. Како што реков, не е директно врзана со прашањето, но отвара теми за размислување.

Ајде да се осврнеме малку на високото образование во Македонија. Кое е твоето мислење околу тоа дали и колку македонското формално високо образование солидно ги потковува идните менаџери со знаења потребни за успешно менаџирање?

Широка тема. Високото образование опфака приватни и државни универзитети, како и подготовка на многу различни профили. Направени се доста измени и во приватниот и во државниот сектор и сигурна сум дека високообразовните институции работат на солидна подготовка на идните менаџери. Внесени се многу новини на факултетите кои сигурно придонесуваат кон подобар квалитет на завршените студенти.

На какво ниво е соработка помеѓу академските институции во Македонија (државни и приватни) и бизнис заедницата? Постои ли комуникација и повратни информации со цел да се подобрат образовните програми и да се овозможи подобра квалификација на идниот кадар?

Соработката на државните институции е во некоја почетна фаза, но има тенденција да се подобрува. Од приватниот сектор немам информации, но верувам дека има добра соработка со бизнис заедницата.

Благодарам што беше гостин во ЕдуМуабети.

Благодарам на поканата:)

Здраво Игор и добредојде во ЕдуМуабети. За тие што не те познаваат, твојот професионален профил е достапен на LinkedIn. Меѓу другото, имаш импресивно искуство во низа не-профитни организации во Македонија. Во последната година, како партнер во Решенија и управител на Нова Солутионс, твојата работа има и допирни точки со образованието (конкретно е-учење). Ајде да зборуваме малку баш на оваа тема - учењето на далечина или е-учењето во Македонија. Постои ли конкретна потреба за вакви методи на учење во релативно мала држава како нашата? 

Здраво Елена и благодарам на топлото добредојде, убаво се чувствувам во рамките на твојот нов блог :). Голем дел од моето искуство е поврзано со разни обуки, тренинзи и работилници од неформалното образование, а како дел од Нова Солутионс навлегувам во сферата на е-учењето.

Живееме во бурни и брзи времиња. Денешните ученици и студенти се спремаат за работни места кои воопшто не постојат (кога студирав јас е-учење и е-бизнис не постоеше во оваа форма како денеска), а она што го учат во почетокот на своето образование застарува дури и пред да дипломираат/матурираат.

Она што јас лично го чувствувам од аспект на образованието е дека класичниот пристап на едукација МОРА да биде надминат. Класичното предавање треба да биде заменето со обука на младите луѓе како да решаваат проблеми и како да учат. Се' останато од аспект на користење на учебници и прирачници треба да биде заменето со користење на интернет ресурси и е-учење.

Заврши периодот на скрипти и купување на книги од универзитетските професори, бидејќи денеска многу млади професори своите предавања ги имаат на веб страната на нивниот предмет. Оттука и ја гледам потребата за е-учење во најразлична форма кај нас, но и секаде во светот. 

Кои се, според тебе, препреките коишто треба да се урнат пред една образовна институција да биде спремна за имплементација на е-учење проект? Има ли некој вид на отпор кон овие релативно нови методи на едукација? Зошто? 

Ако направиме паралела помеѓу сите факултети (државни и приватни) ќе видиме дека секојa институција којa во својот состав има факултет за информатика или електротехника поседува свој систем за е-учење од кои најголем дел сите базирани на Moodle. Овие технички факултети интензивно ги користат придобивките на е-учење, додека останатите факултети ги користат овие системи единствено за објавување на одредени соопштенија.

Средните училишта имаат поинаков концепт, но со воведувањето на компјутеризацијата и Edubuntu како оперативен систем се јавува потреба од воспоставување на системи за е-учење, но имајќи го во предвид менталитетот на професорите (посебно постарите), убеден сум дека сме далеку од тоа.

Образовните институции пред воведување на напредни технологии секогаш имаат проблем сами со себе. Значи се' на се' промените тешко се прифаќаат, и нив мора да ги донесат новите генерации. Така да мислам дека времето ќе си донесе се', и мислам дека најдобрите времиња за е-учењето во Македонија допрва доаѓаат. 

Facebook, LinkedIn, Twitter (ти си mishevski на Twitter). Блогови, микроблогови, социјални мрежи. Имаат ли овие технологии свое место во образованието? Зошто?

Одговорот е секако ДА. Социјалните мрежи, блоговите и микроблоговите општо ја поместија границата на приватноста, бидејќи сега преку нив дознаваме многу работи за нашите колеги и пријатели, кои можеби никогаш не би ги дознале, а ги споделуваме со нив. А секако преку овие алатки се раѓаат и нови пријателства :).

Образованието треба да е отворен процес, да се споделуваат знаењата, информациите. Јас лично преку twitter учам 50% од она што ми е потребно да го знам во мојот бизнис, што тековно се случува. Во некои од Европските земји (пр. Велика Британија) во образованието е дозволено користење на twitter за пуштање на белешки во текот на наставата.

Исто така мислам дека овие алатки се потребни во образованието за отворање на знаењата, но лично сум скептик поради тековните движења кон догматизација на образованието.

Постојат ли други технологии коишто го менуваат образованието?

YouTube денеска е технологија која нашироко се користи за Упатства или таканаречените “How to” кои денеска преставуваат многу битен аспект на образованието (посебно на неформалното) кои и јас ги користам.

Видеоконференцијата е уште една технологија која може да ги помести границите на она што ние го познаваме под зборот образование. Лично не сум голем фан на класичното образование, така да сите технологии најпрвин би се примениле во некоја друга сфера, пред да добие вистинско значење во образованието во Македонија. 

Се случуваат низа промени на глобално ниво, диктирани од развојот на технологијата, коишто резултираат со ослободен пристап до информации од секаков карактер. Факт е дека многу образовни институции во поразвиените држави почнуваат слободно да ги споделуваат наставните материјали со секој којшто е заинтересиран да учи. Ќе го споменам тука Stanford University со својот iTunes канал (http://itunes.stanford.edu/) или релативно поновиот феномен наречен YouTubeEdu (http://www.youtube.com/edu) кадешто се достапни комплетни видео предавања од најелитните образовни институции ширум светот. Мислиш ли дека се видливи слични тенденции и во Македонија? Спремни ли се (стратешки и технички) македонските образовни институции за ослободување на пристапот кон академските материјали? 

Слободата на знаењето и информациите е во експоненцијален раст. Општо со интернетот слободата на делење добива на значење, слободата на информации станува неприкосновена. Во најголем дел слободата на знаење (иако не подразбира) значи и бесплатно знаење и поради тоа лесно достапно до секој поединец.

И јас користам еден портал AcademicEarth кој за само 3 месеци направи еден милион посети, и многу сум задоволен.

Македонија во овој контекст е многу далеку, бидејќи денеска речиси секој професор своето знаење (препишано или сопствено) го материјализира во книги, а потоа и во пари. Во догледно време нема да има отворање на содржините од страна на академските институции. Во моментот кога Македонија ќе стане дел од Европската заедница, или уште со отворањето на границите, ќе мора да се натпреварува со Европските Универзитети а тоа подразбира и отворање на пристапот до материјалите.  

Иако во малку различен правец, интересен е и твојот постдипломски труд работен во рамките на твоите студии на Факултетот за Бизнис Економија. Во него се фокусираш на недостатокот на системски пристап кон развивањето на лидерски и претприемачки вештини кај Македонските студенти. Кои се според тебе проблемите што резултираат од ова непосветување на внимание на овие вештини кај идните лидери на Македонија? 

Лидерството и претприемништвото е потреба на секое општество да оди напред.Во Македонија во рамките на образованието сите се подготвуваат да бидат на некое работно место почнувајќи од техничари, па до директори т.е. сите се спремаат да влезат во некој веќе креиран систем. Проблемот е што таков систем не постои, или доколку постои постојано се менува, а тоа значи дека се потребни луѓе со организациони и иновативни способности кои се спремни да го менуваат системот.

Како и што кажав погоре ние преку класичното образование добиваме работници или менаџери, а во никој случај problemsolvers (решавачи на проблеми). Затоа и тешко се справуваме со промени и притисок, бидејќи кај нас работатa значи време од 9 до 5, а не остварување на резултати. Оттука недостатокот од лидери кои ќе ги организираат и мотивираат луѓето и системите и недостатокот од претприемачи кои ќе го поттикнат развојот значи постои застој во целокупното општество.

Според тебе, на какво ниво е соработка помеѓу академските институции во Македонија (државни и приватни) и бизнис заедницата? Постои ли комуникација и повратни информации со цел да се подобрат образовните програми и да се овозможи подобра квалификација на идниот кадар? Како мислиш дека може да се унапреди оваа соработка?

Единствен мост помеѓу академските институции и бизнис заедницата се Business Start-up Центрите и Бизнис Инкубаторите кои во пракса користејќи ги академските потенцијали (од формално и неформално образование) им помагаат на новите бизниси за нивен развој.  Општо обратниот линк не постои т.е. програмите на образовните институции не се воопшто во корелација со потребите на бизнис секторот. Ова е причината на неквалификуваниот кадар кој што се нуди на пазарот на трудот. Јас на својот факултет учев работи кои на светот му требаа пред 30 години, а она што беше актуелно, немаше ни „а“ од него.

Оваа соработка може да се унапреди исклучиво преку формирање на задолжителна пракса за најголем дел од предметите во сите институции и постојано унапредување на образовните програми. Меѓутоа, јас мислам дека ова нема да се случи, најповеќе поради тоа што во тој случај и професорите ќе мора да „доучуваат“ и да го зголемуваат своето знаење следејќи го развојот во нивниот сектор, а тоа е претешко за нив и за нивните катедри и фотелји :). 

На крај, сакам да ги охрабрам сите млади луѓе да продолжат со својата едукација, бидејќи „човекот учи додека дише“. Денеска никој не смее да си го дозволи луксузот да не се едуцира, бидејќи тоа може да го чини прескапо.

Игор, ти благодарам што беше гостин во ЕдуМуабети.

Сугестии за гости во ЕдуМуабети